14.03.2015

Ladynews.am-ի հյուրասրահում է Հայաստանի շախմատի կանանց հավաքականի անդամ, գրոսմայստեր Լիլիթ Գալոյանը:

-Ո ՞վ կամ ի ՞նչը պատճառ դարձավ, որպեսզի սկսեք շախմատ խաղալ, ո՞ւմ եք պարտական ձեր ձեռքբերումների և հաջողությունների համար:

-Կարելի է ասել պատճառ դարձավ հայրս, ով շախմատասեր է: Փոքր տարիքից պարապում էր եղբորս հետ, որպեսզի նա հասնի հաջողությունների: Ես էլ փոքր տարիքից հետևում էի նրանց պարապմունքներին, փորձում մասնակցել: Նախատեսված չէր, որ շախմատով պիտի զբաղվեի: Սակայն քանի որ հայրս և մայրս զբաղված էին, իսկ եղբայրս հաճախում էր շախմատի պարապմունքների, որպեսզի տանը մենակ չմնամ, ինձ ևս գրանցեցին շախմատի դասերի: Կարելի է ասել, որ տանը մենակ չմնալու հանգամանքը և հորս շախմատ սիրելը պատճառ դարձան, որ լինեմ շախմատում:

Իմ ձեռքբերուներում նաև եղբայրս մեծ դեր ունի, ով արդեն ՖԻԴԵ-ի վարպետ է: Մինչև հիմա նրա հետ համագործակցում և պարապում եմ, եղբայրս շատ է նպաստել, որ լինեմ և մնամ շախմատում:

- Իսկ երբ շախմատում ուժերը չափում եք Ձեր եղբոր հետ, ո՞վ է հաղթում:

-Նա չի կարողանում մարտական տրամադրվել և միշտ ասում է, որ դժվար է իմ հետ խաղալը: Բայց լինում են մրցաշարեր, որտեղ ինձանից վատ հանդես չի գալիս:

- Ըստ Ձեզ, որպես սպորտաձև, ո՞րն է շախմատի առանձնահատկությունը:

-Շախմատը մտավոր խաղ է և ֆիզիկական սպորտաձևերից տարբերվում է նրանով, որ առաջին հերթին պետք է պատրաստ լինես նստել խաղատախտակի առջև և ճիշտ մտածել: Բայց ֆիզիկական գործոնն էլ շատ մեծ նշանակություն ունի. նաև ֆիզիկապես պետք է պատրաստված լինես մրցելույթներին, էներգիա և դիմացկունություն ունենաս, որպեսզի դիմանաս երկար պարտիաներին: Ի տարբերություն մյուս սպորտաձևերի շախմատն առանձնանում է նաև նրանով, որ կոփում է միտքը, տրամաբանությունը: Առանձնահատուկ և հետաքրքիր է նաև հոգեբանական տեսանկյունից, քանզի, երբ երկար ժամանակ նստում ես խաղատախտակի առջև` մեկ մարդու հետ, այդ պայքարի ընթացքում կարծես սկսում ես ճանաչել նրան, խաղաոճը, ավելի զգայուն ես դառնում, սկսում ես գուշակել հակառակորդի միտքը: Անընդհատ այդ լարվածության մեջ պետք է պայքար մղես` գուշակելով հակառակորդի քայլերը և հակադարձես նրան:

-Շախմատում չկա հստակ սահմանված խաղաժամ, ո ՞րն է եղել ձեր ամենաերկար պարտիան:

-Այո, եղել են մինչև յոթ ժամանոց պարտիաներ: Եթե դրանք տեղի են ունենում մրցաշարի սկզբում կամ միջնամասում` շատ էներգիա են խլում, կարծես երկու տուր խաղացած լինես, և լրացուցիչ այդ հոգնածությունը կարող է հետագա խաղերի վրա անդրադառնալ: Բայց ոչինչ կանխել հնարավոր չէ, քանի որ խաղաքարերի դիրքն ինչպես պահանջում է, ըստ այդմ էլ պետք է խաղաս: Մարզիկը չի կարող մատների արաքով նայել խաղին և մտածել, որ վաղը ավելի առույգ լինելու համար կարելի է նաև ոչ ոքի խաղալ: Այդ դեպքում մարզական առումով պատժը չի ուշանա:

- Ձեր հաղթանակներից ո ՞րն է եղել Ձեզ համար ամենատպավորիչը:

-Տպավորիչ հաղթանակ, որպես այդպիսին, այս պահին չեմ մտաբերում: Փորձել եմ աստիճանաբար հաջողություններ գրանցել: Ուժեղ շախմատիստներին հաղթելուց մտածում եմ, որ որոշակի ճանապարհ անցնելով եմ հասել այդ աստիճանին: Բոլոր պարտիաներն էլ իրենց դերն ունեն, կարող ես շատ տպավորիչ հաղթանակ ունենալ մրցաշարի սկզբում, բայց վերջին տուրերում քո խաղացած ոչ ոքին ավելի նշանակալի լինի:

- Շախմատում կա՞ արդյոք գագաթնակետ, որից հետո մարզիկն այլևս անելիք չունի:

-Ցանկացած մարդ և մարզիկ ինքն է իր համար որոշում այդ վերին սանդղակը. ոմանց համար դա կարող է չլինել չեմպիոնությունը, այլ ուղղակի սպորտով զբաղվելը և իր ձգտած որոշակի հաջողությունների հասնելը: Իհարկե, բոլոր նրանց համար, ովքեր զբաղվում են պրոֆեսիոնալ սպորտով փոքր տարիքից, մեծ երազանք է հասնել աշխարհի, օլիմպիական չեմպիոնության: Այդ ամենը, կարծես, հենց գագաթնակետն է:

-Ո՞ր խաղաքարն է Ձեզ համար ամենասիրելին և հաջողակը:

-Ես շատ սիրում եմ զինվորներին: Դրանք, իհարկե, բազմակողմանի խաղաքարեր չեն, բայց ինձ դուր է գալիս դրանց փիլիսոփայական իմաստը, այն, որ զինվորն աճելու հնարավորություն ունի`կարող է դառնալ խաղաքարերից յուրաքանչյուրը:

-Ձեր կուռքը` շախմատում, ումի՞ց եք ոգեշնչվում:

-Քանի որ ծնվել եմ Տիգրան Պետրոսյանի ծննդյան օրը ու սիրում եմ դիրքային խաղը, ուսումնասիրել եմ նրա խաղաոճը: Այն շատ յուրօրինակ է` պաշտպանական, բայց նաև զսպանակային, կարծես դարանում է հակառակորդին ու հետո սկսում օգտվել նրա սխալներից: Երևի հենց այս ընդհանրություններն են ինձ մոտեցրել շախմատային մեծ վարպերի կերպարին: Իսկ ամենասիրելի շախմատիստներից մեկը, այս անգամ արդեն ոչ հայ, Դավիդ Բրոնշտեյնն է: Նա շատ հարուստ խաղաոճ ունի, բավական դինամիկ և ֆանտաստիկ: Երբեմն, երբ խաղի ընթացքում զգում եմ, որ նմանատիպ մտահղացումները պակասում են, սկսում եմ նրա խաղերով ոգեշնչվել, մտաբերել նրա մոտեցումները, գաղափարները, և դա ինձ օգնում է խաղատախտակի վրա ստեղծագործել ու ստանալ նոր հնարավորություններ:

-Գիտեմ, որ դասավանդում եք: Երիասարդ սերնդի մոտ կա՞ արդյոք հետաքրքրություն շախմատի նկատմամբ, մեր շախմատի ապագան վստահելի՞ ձեռքերում է:

-Այո, արդեն ութ տարի է դասավանդում եմ Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանում: Ուսանողների մեջ կան ուժեղ շախմատիստներ, ովքեր սիրում են, ժամանակին զբաղվել են շախմատով և հիմա էլ դեռ շարունակում են: Փորձում եմ նրանց ոգևորել, օգնել իմ իմացություններով, շախամատային փորձով: Իհարկե, այս պարագայում նրանց մոտ շախմատն ավելի երկրորդական է, առաջնայինն ուսումն է համալսարանում: Բայց ներկայիս սերունդը շատ ուժեղ է, և ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ շախմատը Հայաստանում շատ լուրջ զարգացում ունի: Եթե նախկինում մանկապատանեկան մրցաշարերում մասնակցում էին հիսուն, ապա այժմ` երկու հարյուր հոգի, եթե ոչ ավելին: Այս ամենն արդեն խոսում է շախմատի տարածման և այդ մարզաձևի նկատմամբ սիրո մասին:

-Իսկ եղե՞լ են դեպքեր, որ մտնեք լսարան, և Ձեր ուսանողներն առաջարկեն իրենց հետ մրցել:

-Այո շատ է պատահել: Ես սկզբում փորձում էի խուսափել` կատակով ասելով, որ միայն գրազով կխաղամ. ուսանողերի մեծամասնությունը խուսափում էր դրանից: Բայց կան նաև համարձակ ուսանողներ, ովքեր պատրաստ են ինձ հետ մրցել, իհարկե` ոչ գրազով:

-Շախմատը լուրջ պետական աջակցություն է ստանում, ըստ Ձեզ` այդ աջակցությունը բավարա՞ր է, թե՞ դեռ շատ անելիքներ կան:

-Շախմատն արդեն լուրջ ֆինանսավորվում է ու դա մեծ նշանակություն ունի: Նախկինում այն շախմատիստները, ովքեր փոքր տարիքից բավական հաջողություններ էին ունենում, տարիներ շարունակ Հայաստանի առաջնությունում գրավելով առաջին և երկրորդ տեղերը, ֆինանսական պատճառներով չէին կարողանում մասնակցել մրցաշարերի: Կարելի է ասել, որ ես էլ այդ «զոհերից» մեկն եմ եղել: Այժմ նման խնդիր չկա, ներկայիս սերունդը պետք է ուրախ լինի, որ ունի այս հնարավորությունները: Բացի այդ` նախկինում քիչ գրոսմայստերներ կային, ում հետ կարելի էր շփվել, փորձ ձեռք բերել: Գրոսմայստերներ, ովքեր կզբաղվեին մարզչական աշխատանքով, այն ժամանակ գրեթե չկային, շատ քիչ էին, իսկ ոմանք էլ արտասահման էին մեկնում: Ներկայումս գրոսմայստերներից եզակիներն են, որ լքում են Հայաստանը, որովհետև շախմատի տարածման շնորհիվ նրանք խնդիր չեն ունենում տեղում մարզչական գործունեությամբ զբաղվելու: Իհարկե մանր թերություններ ցանկացած համակարգում էլ կարող ես տեսնել, սակայն եղածը միշտ պետք է համեմատել նախկինի հետ, նկատել բարեփոխումները: Այժմ ցանկացած խնդիր ֆեդերացիան քննարկում և ժամանակի ընթացքում լուծում է տալիս:

-Ի՞նչ է Ձեզ համար երջանկությունը: Այդ իմաստով` ո՞րն է Ձեր ոսկե կանոնը:

-Երջանկության բույնը առողջ ընտանիքն է, առողջ բոլոր առումներով` թե ֆիզիկապես, թե հոգեպես և թե միջանձնային հարաբերություններում: Իսկ իմ ոսկե կանոնը հետևյալն է. կյանքում առաջին հերթին լինել և մնալ մարդ, կին և հետո նոր` մարզիկ:

Հարցազրույցը` Լիլի Խաչատրյանի

Աղբյուր` LADYNEWS.am

Դիտվել է 10096 անգամ

01.03.2026
Գինու ավանդույթներով հայտնի Հայստանում վերջին տարիներին գինեգործությունը նոր շունչ է առել, երբ հայրենական արտադրողների թիվն աննախադեպ աճ գրենցեց՝ իր հետ բերելով առողջ մրցակցություն, նոր ապրանքանիշեր, համեր, լուծումներ։

14.01.2026
Ձմռան ցուրտ եղանակին մարդիկ ավելի հաճախ են սկսել քարտեզի վրա փնտրել վայրեր, ուր այցելելով կարող են ցրել սառն անկումային տրամադրությունը, տարվա այս եղանակը կարճել մեկ այլ եզերքում՝ բացահայտելով նորը:

24.12.2025
Նրա քառատողերի մեկնաբանները պնդում են, որ այս ժամանակաշրջանը նշանավորվում է մի քանի նշանակալի մարգարեություններով՝ սկսած տիեզերական սպառնալիքներից մինչև տեխնոլոգիական և բժշկական առաջընթացներ։

28.10.2025
Ֆրանսիացի նորաձևության հայտնի դիզայներ Քրիստիան Դիորը սիրում էր ասել, որ չկան անհրապույր կանայք։ Կան միայն այնպիսիները, ովքեր չեն կարողանում ընդգծել իրենց գրավչությունը։

03.09.2025
Խանութների ցուցափեղքերում կարող եք տեսնել բազմաթիվ զանազան ատամի խոզանակներ՝ տարբեր ձևերի, չափերի, մազիկների տեսակների և լրացուցիչ առանձնահատկությունների, որոնք կարող են շփոթեցնել նույնիսկ ամենափորձառու գնորդին։

24.07.2025
Ժամանակակից օրթոպեդիկ ներքնակները, ի տարբերություն ավանդական մոդելների, ունեն մի շարք առավելություններ, ինչը դրանք դարձնում է հատկապես ժողովրդականություն վայելող: